Je hersenen voorspellen wat je gaat voelen
Wanneer je jezelf aanraakt, sturen je hersenen een signaal naar je spieren om een beweging te maken. Tegelijkertijd maken ze als het ware een kopie van dat signaal. Daarmee voorspellen ze wat je door die beweging gaat voelen.
De hersenen weten daardoor ongeveer waar, wanneer en hoe hard je jezelf gaat aanraken. Zodra de aanraking overeenkomt met die voorspelling, wordt de bijbehorende prikkel minder sterk verwerkt. Daardoor voelt de aanraking minder intens dan wanneer iemand anders je aanraakt.
Bij kietelen speelt dit een belangrijke rol. Als iemand anders je onverwacht kietelt, kunnen je hersenen de aanraking minder goed voorspellen. Daardoor komt de prikkel sterker binnen en kun je gaan lachen of je proberen los te trekken.
De kleine hersenen spelen een belangrijke rol
Een belangrijk onderdeel van dit proces zijn de kleine hersenen, ook wel het cerebellum genoemd. Deze hersenstructuur helpt bij het voorspellen en controleren van bewegingen. Daarbij vergelijkt het cerebellum wat je hersenen verwachten met de informatie die daadwerkelijk vanuit je lichaam binnenkomt.
Ook de somatosensorische cortex speelt een rol. Dit gebied verwerkt onder andere informatie over aanraking, druk en tast. Bij een aanraking die je zelf veroorzaakt, is de activiteit in dit gebied doorgaans minder sterk dan bij een vergelijkbare aanraking door iemand anders.
Daarnaast is de anterior cingulate cortex betrokken bij de verwerking van de emotionele kant van aanraking. Dat kan bijvoorbeeld invloed hebben op hoe prettig of onaangenaam een prikkel voelt. De precieze rol van dit gebied bij kietelen is wel ingewikkelder dan alleen het verschil tussen jezelf en iemand anders aanraken.
Lees ook: NASA zoekt sporen van leven op Mars, maar begint in Schotland
Wat gebeurt er als je de voorspelling verstoort?
Onderzoekers hebben onderzocht wat er gebeurt wanneer mensen zichzelf proberen te kietelen met behulp van een apparaat. In een bekend onderzoek uit 1971 van Weiskrantz en collega’s bleek dat mensen een aanraking minder kietelend ervaarden wanneer ze de machine zelf bedienden dan wanneer iemand anders dat deed.
In latere experimenten onderzochten wetenschappers wat er gebeurt als de beweging en de aanraking niet meer precies overeenkomen. Zo konden ze een kleine vertraging inbouwen of de richting van de aanraking veranderen.
Daardoor werd het moeilijker voor de hersenen om de prikkel nauwkeurig te voorspellen. De aanraking kon dan weer kietelender aanvoelen. Dit laat zien dat niet alleen de aanraking zelf belangrijk is, maar ook of je hersenen deze van tevoren kunnen voorspellen.
Waarom hebben we dit mechanisme nodig?
Dat je jezelf moeilijk kunt kietelen, is niet zomaar een grappig trucje van je hersenen. Het vermogen om zelf veroorzaakte prikkels te herkennen, helpt je om onderscheid te maken tussen wat je zelf doet en wat er in je omgeving gebeurt.
Je lichaam produceert voortdurend informatie: je voelt je kleding, merkt je eigen bewegingen op en voelt wanneer je je gezicht aanraakt. Als je hersenen al die voorspelbare prikkels steeds even sterk zouden verwerken, zou dat veel aandacht kosten.
Door voorspelbare aanrakingen minder sterk te verwerken, kunnen je hersenen beter reageren op onverwachte gebeurtenissen. Denk bijvoorbeeld aan iemand die je plotseling op je schouder tikt. Die aanraking valt meer op dan wanneer je zelf je hand op je schouder legt.
Het is iets wat je hersenen leren
Het verschil tussen zelf aanraken en aangeraakt worden hangt samen met sensorimotorisch leren. Je hersenen leren namelijk verbanden herkennen tussen je eigen bewegingen en de gevoelens die daarop volgen. Op basis van die ervaring kunnen ze toekomstige prikkels steeds beter voorspellen.
Dit voorspellende systeem is niet in alle situaties perfect. Als de verwachte aanraking niet overeenkomt met wat je daadwerkelijk voelt, kan de prikkel sterker binnenkomen. Dat helpt verklaren waarom een kleine verandering in timing of richting het gevoel van zelf-kietelen kan beïnvloeden.
Kortom, je kunt jezelf meestal niet goed kietelen, omdat je hersenen de aanraking al zien aankomen. Ze dempen de prikkel voordat je die even sterk ervaart als een onverwachte aanraking van iemand anders. Je hersenen zijn je dus eigenlijk steeds een stap voor.
Lees ook: Hoeveel van je dagelijks leven wordt er bepaald door een algoritme?
