Wat is een algoritme eigenlijk?
Een algoritme klinkt misschien ingewikkeld, maar het idee erachter is vrij simpel. Het is een stappenplan waarmee een computer een probleem oplost of een bepaalde taak uitvoert. Dat kan iets kleins zijn, zoals het sorteren van gegevens, maar ook iets groots, zoals het voorspellen van files of het aanbevelen van video’s.
Veel moderne algoritmes gebruiken kunstmatige intelligentie en machine learning. Daarbij analyseren computers grote hoeveelheden gegevens om patronen te herkennen. Denk aan de video’s die je bekijkt, de berichten waarop je reageert en de producten die je opzoekt. Op basis daarvan probeert een systeem te voorspellen wat je waarschijnlijk interessant vindt. Dat betekent niet dat een algoritme precies weet wat je denkt. Het maakt vooral inschattingen op basis van je gedrag en dat van andere gebruikers.
Waarom zie je steeds dezelfde soort video’s?
Op sociale media spelen algoritmes een grote rol in wat je te zien krijgt. Platforms als TikTok, Instagram en YouTube gebruiken allerlei signalen om te bepalen welke video’s en berichten mogelijk bij je passen. Hoe lang je ergens naar kijkt, of je een video helemaal afkijkt en of je reageert of iets deelt, kan daarbij een rol spelen.
Daardoor kan je tijdlijn steeds meer gaan lijken op je persoonlijke interesses. Kijk je bijvoorbeeld regelmatig video’s over auto’s, dan is de kans groot dat je er meer van voorgeschoteld krijgt. Blijf je juist hangen bij gamevideo’s, dan kan je tijdlijn zich steeds meer op gaming richten.
Ook Netflix en Spotify werken met aanbevelingssystemen. Netflix probeert films en series te vinden die aansluiten bij je kijkgedrag, terwijl Spotify muziek aanbeveelt op basis van onder meer je luistergeschiedenis. Handig, want je hoeft niet eindeloos zelf te zoeken. Tegelijkertijd bepaalt het systeem voor een deel welke content je überhaupt ontdekt.
Hoe bepalen algoritmes de snelste route?
Niet alleen online hebben algoritmes invloed op je dag. Zodra je in de auto stapt en Google Maps opent, spelen ze een rol bij het bepalen van je route. Navigatieapps combineren onder meer actuele verkeersinformatie met gegevens over eerdere verkeerssituaties. Zo kunnen ze inschatten waar vertraging ontstaat en welke route waarschijnlijk het snelst is. Gebeurt er onderweg een ongeluk of loopt een snelweg vast, dan kan de app je een andere route voorstellen.
Dat scheelt tijd en kan files helpen vermijden. Toch is de voorgestelde route niet altijd perfect. Soms stuurt je navigatie je over smalle wegen of door drukke woonwijken om een paar minuten te winnen. Het algoritme berekent wat volgens de beschikbare gegevens de beste optie is, maar houdt niet altijd rekening met wat jij zelf prettig vindt.
Lees ook: Boer vindt steen met hiërogliefen en stuit op twee kolossale faraobeelden
Waarom krijg je online advertenties die bij je passen?
Je zoekt online naar een nieuwe koptelefoon en ziet de volgende dag advertenties voor verschillende modellen. Dat voelt soms alsof je telefoon met je meeluistert, maar daar is niet per se sprake van. Advertenties kunnen ook worden afgestemd op je zoekgedrag, bezochte websites, cookies en andere gegevens die bedrijven verzamelen.
Webwinkels gebruiken algoritmes bovendien om producten aan te bevelen. Kijk je naar een gameconsole, dan krijg je misschien ook controllers, headsets of games te zien. Zulke suggesties kunnen handig zijn als je iets zoekt, maar ze kunnen je ook verleiden om producten te kopen waar je vooraf helemaal niet aan dacht. De grens tussen een nuttige aanbeveling en een slimme verkooptactiek is daardoor soms dun. Het systeem probeert immers producten te tonen waarvan de kans groot is dat je erop klikt of ze koopt.
Zelfs bij daten spelen algoritmes een rol
Ook bij datingapps zijn algoritmes niet meer weg te denken. Apps als Tinder, Bumble en Hinge gebruiken gegevens zoals je locatie, profielinformatie en voorkeuren om mogelijke matches voor te stellen.
Het doel is om mensen te laten kennismaken die mogelijk bij elkaar passen. Toch kan een algoritme nooit volledig bepalen of twee mensen echt een klik hebben. Humor, aantrekkingskracht en de manier waarop je met elkaar praat, zijn moeilijk in een paar gegevens te vangen. De aanbevelingen kunnen je dus op weg helpen, maar uiteindelijk bepaal je zelf met wie je contact zoekt. Een match op je scherm is tenslotte nog geen garantie voor een geslaagde date.
Algoritmes bepalen soms meer dan je denkt
De invloed van algoritmes stopt niet bij sociale media, navigatie en webwinkels. Ook bedrijven en overheidsinstanties gebruiken geautomatiseerde systemen om gegevens te analyseren en beslissingen voor te bereiden.
Werkgevers kunnen bijvoorbeeld software inzetten om sollicitaties te ordenen of kandidaten te selecteren. Logistieke bedrijven gebruiken algoritmes om bezorgroutes en planningen te maken. Ook overheden zetten gegevensanalyses in om mogelijke risico’s op te sporen.
Dat kan processen sneller en efficiënter maken, maar er kleven ook risico’s aan. Wanneer een systeem verkeerde gegevens gebruikt of bestaande vooroordelen overneemt, kan het mensen onterecht benadelen. De Nederlandse toeslagenaffaire liet zien hoe ernstig de gevolgen kunnen zijn wanneer risicoselectie en overheidsbesluiten mensen onterecht treffen.
Daarom is het belangrijk dat organisaties niet blind vertrouwen op de uitkomst van een algoritme. Zeker wanneer beslissingen grote gevolgen hebben voor iemands leven, moet er ruimte zijn voor menselijke controle en bezwaar.
Lees ook: EA sluit legendarische gamestudio BioWare en schrapt deze geliefde RPG
De keerzijde: leef je in je eigen bubbel?
Algoritmes kunnen ervoor zorgen dat je steeds meer content ziet die aansluit bij je bestaande interesses en overtuigingen. Dat is prettig als je snel iets wilt vinden dat je leuk vindt, maar het kan er ook voor zorgen dat je minder vaak andere perspectieven tegenkomt.
Dit wordt vaak een filterbubbel genoemd. Je krijgt vooral informatie te zien die bij je eerdere gedrag past, waardoor je het gevoel kunt krijgen dat iedereen hetzelfde denkt als jij. Dat gebeurt niet bij iedereen op dezelfde manier, maar gepersonaliseerde aanbevelingen kunnen wel invloed hebben op de informatie waarmee je in aanraking komt.
Ook de verspreiding van misleidende informatie is een aandachtspunt. Als een bericht veel reacties en gedeelde berichten oplevert, kan het aantrekkelijk zijn voor een aanbevelingssysteem om het aan meer mensen te tonen. Dat betekent niet dat elk algoritme automatisch onwaarheden verspreidt, maar populariteit is niet hetzelfde als betrouwbaarheid.
Hoe houd je zelf de controle?
Helemaal aan algoritmes ontsnappen is tegenwoordig lastig. Je hoeft ze ook niet allemaal te vermijden: ze kunnen je helpen bij het vinden van muziek, het plannen van een route of het ontdekken van nieuwe producten. Wel kun je bewuster omgaan met wat je online doet.
Zo kun je je aanbevelingen aanpassen, zoekgeschiedenis verwijderen of aangeven dat je bepaalde video’s niet meer wilt zien. Het helpt ook om bewust naar andere bronnen te zoeken en niet alleen af te gaan op wat je tijdlijn voorschotelt. En als je geen behoefte hebt aan een nieuwe aankoop, hoef je natuurlijk niet op iedere gepersonaliseerde advertentie te klikken.
Uiteindelijk zijn algoritmes hulpmiddelen die op basis van gegevens voorspellingen maken. Ze kunnen je dagelijks leven makkelijker maken, maar bepalen niet automatisch wat je moet kijken, kopen of geloven. Hoe beter je begrijpt hoe ze werken, hoe makkelijker het wordt om zelf keuzes te blijven maken.
Lees ook: Waarom zijn sommige games na twintig jaar nog steeds populair?
