Op het terrein van University College Dublin staat Roebuck Castle. Met zijn hoge stenen muren en gotische details lijkt het gebouw zo uit een griezelverhaal te komen. Wie ernaar kijkt, ziet vooral een statig kasteel uit de Victoriaanse tijd.
Een eeuwenoud geheim
Maar schijn bedriegt. Achter de 19e-eeuwse gevel blijkt een veel ouder geheim te schuilen. Archeoloog Tadhg O’Keeffe en zijn team ontdekten dat delen van het oorspronkelijke middeleeuwse kasteel nog altijd overeind staan. Sommige muren stammen vermoedelijk uit het begin van de 13e eeuw. Dat is een flinke verrassing. Historici gingen er namelijk van uit dat de oude burcht tijdens latere verbouwingen volledig was verdwenen. Niets blijkt minder waar.
Koninklijke logeerpartij
Het oorspronkelijke Roebuck Castle was een stuk bescheidener dan het huidige gebouw. De burcht diende in de middeleeuwen als versterkte woning voor de Ierse elite. Onder de bewoners bevond zich een Lord High Chancellor van Ierland, een van de machtigste bestuurders van het land.
Volgens de overlevering kreeg het kasteel in 1689 zelfs koninklijk bezoek. De afgezette koning Jacobus II zou er onderdak hebben gezocht nadat hij tijdens de Glorious Revolution zijn Engelse troon was kwijtgeraakt. Of de koning er daadwerkelijk heeft geslapen, is niet bewezen.
Lees meer: Archeologen stuiten tijdens wegwerkzaamheden op lugubere ontdekking uit Romeinse tijd
Een schilderij als puzzelstuk
De eeuwen gingen niet bepaald zachtzinnig om met het kasteel. Tegen de 18e eeuw was Roebuck Castle veranderd in een vervallen ruïne, met beschadigde muren en kapotte ramen. Gelukkig kwam in 1765 de Nederlandse kunstenaar Gabriel Beranger langs. Hij maakte een aquarel van het gehavende gebouw, zonder te vermoeden dat zijn schilderij ruim 250 jaar later van grote archeologische waarde zou zijn. Beranger schilderde namelijk niet alleen de grote lijnen, maar ook kleine architectonische details. Precies die details hielpen onderzoekers om de oorspronkelijke burcht te herkennen.
“De afbeeldingen die Beranger van het vervallen kasteel maakte, zijn werkelijk fascinerend”, vertelt O’Keeffe. “Hij legde de basisvorm van het gebouw vast, maar gelukkig ook kleine details die ons helpen de bouwgeschiedenis te ontrafelen.” Een eeuwenoud schilderij bleek dus een belangrijke sleutel tot het oplossen van het mysterie.
Verbouwen zonder slopen
Hoe kon een compleet middeleeuws kasteel zo lang verborgen blijven? Het antwoord ligt bij de verschillende verbouwingen. In 1790 liet Lord Trimleston het vervallen gebouw opknappen om er een buitenverblijf van te maken. In de decennia daarna wisselde het kasteel meerdere keren van eigenaar.
De grootste metamorfose volgde in 1874. Roebuck Castle kreeg een Victoriaanse make-over, compleet met neogotische elementen. Lange tijd werd aangenomen dat de middeleeuwse muren daarbij waren gesloopt. Maar de bouwers bleken een stuk zuiniger met het verleden te zijn omgegaan. In plaats van alles af te breken, bouwden ze simpelweg verder op bestaande muren. Oude constructies verdwenen achter pleisterwerk en nieuwe gevels.
Een record voor Dublin
De ontdekking betekent goed nieuws voor University College Dublin. Volgens O’Keeffe mag de universiteit nu claimen dat het oudste nog overeind staande gebouw op een Ierse universiteitscampus op haar terrein staat. De precieze bouwdatum is nog niet vastgesteld. Verder onderzoek moet uitwijzen hoe oud de oudste muren werkelijk zijn.
Voor O’Keeffe is de vondst vooral bijzonder omdat zoveel middeleeuwse kastelen rond Dublin voorgoed verdwenen zijn. “Verdwenen gebouwen zijn verloren historische bronnen. Ze laten gaten achter in onze kennis”, legt hij uit. “Het is prachtig dat we het middeleeuwse kasteel van Roebuck opnieuw mogen verwelkomen en weten dat het niet nog eens verloren zal gaan.”
Zo blijkt dat je voor een spectaculaire archeologische ontdekking niet altijd een schep nodig hebt. Soms is een kritische blik achter een laag pleisterwerk al genoeg.
