Van spioneren naar sterrenstelsels bekijken. NASA maakt zich op voor de lancering van de Nancy Grace Roman Space Telescope, een nieuwe ruimtetelescoop met een opvallend verleden. Een belangrijk deel van de technologie was ooit bedoeld voor het Amerikaanse spionageprogramma. Nu krijgt de telescoop een vriendelijker doel. Roman moet ongeveer een miljard sterrenstelsels onderzoeken en wetenschappers helpen enkele van de grootste raadsels van het heelal op te lossen.
De telescoop werd ontwikkeld voor het Amerikaanse National Reconnaissance Office, dat satellieten inzet voor inlichtingenwerk. Uiteindelijk had de organisatie de apparatuur niet meer nodig. In 2012 kreeg NASA de hardware cadeau. Een behoorlijk bruikbaar afdankertje. NASA sleutelde vervolgens meer dan tien jaar aan de telescoop om hem geschikt te maken voor wetenschap. Het resultaat is een observatorium dat enorme stukken van de hemel in één keer kan bekijken.
Hubble, maar dan breder
De hoofdspiegel van Roman is ongeveer even groot als die van de beroemde Hubble Space Telescope. Roman heeft alleen een belangrijke troef: een gigantisch gezichtsveld. Waar Hubble diep inzoomt op relatief kleine gebieden, pakt Roman het veel groter aan.
De telescoop kan per opname een gebied vastleggen dat ongeveer honderd keer groter is. Dat maakt Roman bijzonder geschikt om enorme aantallen sterrenstelsels te onderzoeken. Astronomen krijgen straks dus niet alleen prachtige plaatjes, maar vooral een kosmische berg aan gegevens.
Een camera van 300 megapixel
Onder de motorkap wordt het pas echt interessant. Roman krijgt een Wide Field Instrument met achttien geavanceerde infrarooddetectoren. Samen zijn die goed voor ongeveer 300 megapixels. Iedere detector heeft zo’n 16 miljoen pixels. Vergelijkbare detectoren in de James Webb Space Telescope komen uit op ongeveer vier miljoen pixels per stuk. Roman kijkt bovendien naar infraroodlicht dat onze ogen niet kunnen zien. Zo kan de telescoop extreem zwakke en verre objecten opsporen.
Lees meer: Oekraïense onderzoekers doen opvallende claim: de maan wordt gebruikt als basis voor UFO’s
Jacht op het onzichtbare
Een van de belangrijkste opdrachten wordt het onderzoeken van donkere materie en donkere energie. Dat klinkt als materiaal uit een sciencefictionfilm, maar beide zijn essentieel voor ons huidige beeld van het universum. Roman gaat ook supernova’s bestuderen om beter te begrijpen hoe snel het heelal uitdijt.
Dichter bij huis speurt de telescoop naar planeten. Zelfs eenzame werelden die zonder ster door de Melkweg zwerven kunnen in beeld komen. Een speciaal instrument, de coronagraaf, gaat ondertussen technologie testen waarmee toekomstige telescopen aardachtige planeten rechtstreeks moeten kunnen fotograferen.
En daarna?
Nieuwe technologie heeft de astronomie altijd vooruit geholpen. Galileo had zijn telescoop, latere astronomen kregen fotografische platen en daarna kwamen elektronische en infrarode detectoren. Nu is Roman aan de beurt.
Lang duurt zijn positie als nieuwste speeltje van NASA waarschijnlijk niet. De ruimtevaartorganisatie werkt al aan de Habitable Worlds Observatory. Die toekomstige telescoop moet aardachtige planeten rond nabije sterren fotograferen en zoeken naar mogelijke tekenen van leven. Maar eerst moet Roman de ruimte in. Een stuk voormalige spionagetechnologie krijgt zo een bijzonder tweede leven. Niet langer naar geheimen op aarde speuren, maar naar geheimen van het universum.
Lees ook: Wat was er vóór de oerknal? Wetenschappers hebben een paar bizarre theorieën
Lees ook
