Een prik tegen dementie. Het klinkt als iets waar wetenschappers nog tientallen jaren aan moeten sleutelen. Maar misschien krijgen miljoenen mensen zo'n beschermende prik al. Alleen staat er iets heel anders op het doosje. Het gaat om het vaccin tegen gordelroos. Onderzoek wijst erop dat deze bekende prik mogelijk ook het risico op dementie verlaagt. En dat werd min of meer per ongeluk ontdekt.
Dat is belangrijk. Wereldwijd leven meer dan 55 miljoen mensen met dementie. In 2050 kunnen dat er bijna 140 miljoen zijn. Medicijnen kunnen de achteruitgang bij sommige patiënten afremmen, maar genezing is nog altijd buiten bereik.
Een gelukkig toeval
Het verhaal begint in Wales. Daar startte de overheid in 2013 een vaccinatieprogramma tegen gordelroos voor 70-jarigen. Er zat alleen een harde leeftijdsgrens aan vast. Wie nét na een bepaalde datum 70 werd, kreeg de prik aangeboden. Wie nét daarvoor jarig was, viel buiten de boot.
Voor de betrokken Welshmen was dat waarschijnlijk vooral bureaucratie. Voor wetenschappers bleek het jaren later een cadeautje. De twee groepen leken namelijk sterk op elkaar. Leeftijd, leefstijl en gezondheid verschilden nauwelijks. Het grote verschil was de kans op vaccinatie. “Het is eigenlijk net als het opgooien van een munt”, zegt epidemioloog Pascal Geldsetzer van Stanford University.
En toen kwam die 20 procent
Geldsetzer en zijn collega’s doken in de gezondheidsgegevens. De uitkomst was opmerkelijk. Mensen die het gordelroosvaccin aangeboden kregen, hadden ongeveer 20 procent minder kans op een diagnose dementie. Voor dementieonderzoek is dat geen klein verschil. Een vervolgonderzoek leverde nog een opvallende aanwijzing op: de vaccinatie zou mogelijk zelfs de achteruitgang kunnen vertragen bij mensen die al dementie hebben. Dat maakt een simpele prik plotseling bijzonder interessant.
Lees meer: Is het universum een hologram? Waarom Stephen Hawking misschien gelijk krijgt
Wat heeft gordelroos met je brein te maken?
Het antwoord kan bij virussen liggen. Gordelroos wordt veroorzaakt door het varicella-zostervirus, een herpesvirus dat na waterpokken jarenlang slapend in het lichaam blijft. Wetenschappers vermoeden al langer dat bepaalde herpesvirussen een rol kunnen spelen bij dementie. Mogelijk veroorzaken herhaalde virusactivaties ontstekingen die uiteindelijk hersencellen beschadigen.
Een vaccin zou zulke processen kunnen afremmen. Een andere mogelijkheid is dat vaccinatie het immuunsysteem op een gunstige manier beïnvloedt. De precieze verklaring ontbreekt nog. Het verband zelf wordt wel steeds interessanter. Vergelijkbare resultaten zijn inmiddels gevonden in onder meer Engeland, Schotland, Canada en Australië.
Nog geen dementieprik
Betekent dit dat iedereen morgen een gordelroosvaccin moet halen om Alzheimer te voorkomen? Nee. Wetenschappers moeten eerst overtuigend aantonen dat het vaccin daadwerkelijk dementie voorkomt of vertraagt en begrijpen waarom dat gebeurt. Tegelijk ontwikkelen onderzoekers vaccins die specifiek zijn bedoeld om processen achter Alzheimer aan te pakken. Het fascinerende is dat een mogelijke nieuwe aanpak misschien al jaren voor onze neus ligt.
Een vaccin tegen gordelroos is voorlopig geen vaccin tegen dementie. Maar als de onderzoeksresultaten standhouden, kan een prik die ooit voor een pijnlijke huidziekte werd ontwikkeld onverwacht een tweede carrière krijgen. En die zou een stuk groter kunnen worden dan zijn eerste.
Lees ook
