Wie haalt straks de trekker over? AI krijgt een steeds grotere rol in moderne oorlogsvoering
Drones boven steden zijn al lang geen sciencefiction meer. Saudi-Arabië waarschuwde inwoners van Jeddah, Mekka en Taif onlangs voor ‘mogelijk gevaar’. Mensen moesten dekking zoeken en officiële instructies volgen. Later bleek dat een drone van de Houthi’s richting Mekka was onderschept. Diezelfde dag haalde een Italiaanse straaljager tijdens een NAVO-missie een vermoedelijk Russische drone neer boven Litouwen.
Welkom bij moderne oorlogsvoering. De drone is inmiddels een vaste gast boven het slagveld. Maar de volgende stap is een stuk ongemakkelijker: wapens die met kunstmatige intelligentie zelf bepalen wie een doelwit is.
Killer robots zijn geen Hollywood meer
Lethal Autonomous Weapons Systems, oftewel LAWS, klinken als iets uit The Terminator. Helaas is het idee minder fictief dan de naam doet vermoeden. Deze wapens gebruiken AI om doelen te herkennen, te selecteren en aan te vallen. In vergaande vorm kan dat zonder dat een mens op het beslissende moment nog toestemming geeft. Voorstanders zien voordelen. Soldaten worden moe, raken gestrest en maken fouten. Computers vragen geen salaris, hebben geen nachtrust nodig en kunnen razendsnel enorme hoeveelheden data verwerken. Dat klinkt efficiënt. Tot het algoritme ernaast zit.
Lees meer: Wat was er vóór de oerknal? Wetenschappers hebben een paar bizarre theorieën
Wat als AI de verkeerde persoon kiest?
AI is namelijk niet onfeilbaar. Gezichtsherkenning en biometrische systemen kunnen mensen verkeerd identificeren. Mensen met een beperking lopen volgens mensenrechtenorganisaties extra risico. Een rolstoel of ander hulpmiddel kan door een systeem verkeerd worden geïnterpreteerd. Dan volgt een lastige vraag: wie krijgt de schuld als het misgaat? Een drone kun je moeilijk voor de rechter zetten. Is de programmeur verantwoordelijk? De fabrikant? De commandant die het systeem inzette? Of de overheid die het kocht? Juist daar wringt het. Technologie ontwikkelt zich razendsnel, terwijl wetgeving er hijgend achteraan loopt.
Drones veranderen oorlog nu al
De gevolgen zijn ondertussen allesbehalve theoretisch. Volgens cijfers van de VN veroorzaakten korteafstandsdrones in Oekraïne honderden burgerdoden en duizenden gewonden tussen februari 2022 en april 2025. Ook buiten Europa neemt het gebruik toe. In verschillende Aziatische landen worden drones ingezet voor militaire operaties, grensbewaking en maritieme veiligheid. De stap van een op afstand bestuurde drone naar een steeds autonomer wapensysteem wordt daardoor kleiner.
Wie houdt straks de vinger aan de trekker?
Binnen de Verenigde Naties groeit de roep om internationale regels voor autonome wapens. Sri Lanka pleit bijvoorbeeld voor een juridisch bindend akkoord. De kern daarvan is simpel: bij beslissingen over leven en dood moet een mens betrokken blijven.
Dat klinkt bijna vanzelfsprekend. Maar in een wereld waarin AI sneller leert, drones goedkoper worden en landen elkaar militair proberen bij te benen, is vanzelfsprekend niet hetzelfde als gegarandeerd. De belangrijkste vraag is daarom niet meer óf kunstmatige intelligentie op het slagveld verschijnt. Die is er al. De vraag is hoeveel macht we haar durven geven zodra er een trekker aan vastzit.
Lees ook
