Een paar injecties en muizen met Alzheimer-achtige klachten leren ineens beter. Het klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Toch, nee, juist daarom is nieuw onderzoek naar zogeheten Nano-ERASER-deeltjes zo interessant. De piepkleine deeltjes lijken beschadigde hersenen namelijk aan te zetten tot iets wat ze nauwelijks kunnen: nieuwe neuronen maken.
Onderzoekers zagen het effect in menselijke hersenorganoïden en bij muizen. De nieuwe zenuwcellen bleven leven en functioneerden. Bij behandelde muizen verbeterden bovendien het geheugen en leervermogen. Een mogelijke nieuwe aanpak tegen Alzheimer dus. Maar wel eentje die nog aan het begin van een lange reis staat.
Steuncel wordt neuron
Centraal in het onderzoek staan astrocyten. Dat zijn stervormige cellen die normaal gesproken neuronen ondersteunen en beschermen. De wetenschappers proberen deze hulpjes een compleet nieuwe baan te geven. Daar komt Nano-ERASER om de hoek kijken. Deze nanogel kan de bloed-hersenbarrière passeren en astrocyten binnendringen. Eenmaal binnen breken meegebrachte antilichamen het eiwit PTBP1 af. Dat geeft de astrocyten een zetje om te veranderen in neuronen. En dat werkte.
“We zagen dat de nieuwe neuronen volwassen kunnen worden en overleven”, zegt onderzoeksleider Peisheng Xu van de University of South Carolina. “Ook vonden we veel meer neuronen in de hersenen van behandelde muizen.”
Geen geknutsel aan DNA
Een belangrijk detail is dat Nano-ERASER het DNA niet verandert. Dat onderscheidt de methode van technieken zoals CRISPR. De herprogrammering van cellen is volgens de onderzoekers bovendien omkeerbaar. “We hopen dat dit effectiever en ook veiliger kan zijn”, zegt Xu. “We hoeven ons geen zorgen te maken over mogelijke bijwerkingen op genetisch niveau.” Dat klinkt geruststellend, maar veiligheid bij mensen moet nog uitgebreid worden onderzocht.
Muizen worden ‘slimmer’
Het opvallendste resultaat kwam bij muizen met Alzheimer-achtige kenmerken. Na behandeling werden ze beter in het bouwen van nesten en vonden ze sneller hun weg door een waterdoolhof. Dat wijst op verbeteringen in geheugen en leervermogen. “Na slechts twee injecties werden deze muizen slimmer”, zegt Xu. “Zelfs na één injectie zagen we al ander gedrag dan bij onbehandelde muizen.”
Hun hersenen lieten ook veranderingen zien. Er waren meer neuronen, minder ontstekingen en minder ophopingen van amyloïd-bèta, het eiwit dat de bekende plaques bij Alzheimer vormt.
Wondermiddel? Nog lang niet
Hoe spectaculair de resultaten ook klinken, Nano-ERASER is geen bewezen behandeling tegen Alzheimer. Een muizenbrein is geen mensenbrein. De onderzoekers willen daarom eerst bekijken of de verbeteringen langdurig standhouden. Daarna volgen mogelijk proeven met niet-menselijke primaten. Klinisch onderzoek bij mensen ligt nog verder in de toekomst.
De vondst laat vooral iets fascinerends zien: misschien hoeven beschadigde hersenen niet alleen beschermd te worden tegen verdere achteruitgang. Op een dag kunnen we ze mogelijk ook helpen zichzelf te herstellen.
Lees ook
