Dit zijn álle vijf films waarin Hollywood koste wat het kost probeert Matt Damon thuis te krijgen

Met The Odyssey is het wéér raak. Damon speelt Odysseus, de koning van Ithaka die na de Trojaanse Oorlog maar één ding wil: naar huis. Dat blijkt, zoals wel vaker in Damons carrière, makkelijker gezegd dan gedaan. Inmiddels kunnen we bijna spreken van een eigen subgenre: films waarin Matt Damon verdwaald, gestrand of verbannen is en iemand hem in vredesnaam weer thuis moet zien te krijgen. Tijd om ze alle vijf op een rij te zetten.

5. Dogma (1999)

Normaal gesproken wil Matt Damon terug naar de aarde, maar in Dogma mikt hij iets hoger. Damon speelt Loki, een gevallen engel die samen met Bartleby, gespeeld door Ben Affleck, uit de hemel is verbannen. De twee ontdekken een religieuze maas in de wet waarmee ze mogelijk alsnog terug kunnen keren. Er is alleen een klein probleem: als hun plan werkt, bewijzen ze dat God ongelijk kan hebben en daarmee kan de hele werkelijkheid ophouden te bestaan. Je kent het wel, typische vrijdagmiddagproblemen.

Kevin Smith gebruikt dat bizarre uitgangspunt voor een combinatie van religieuze satire, roadmovie, fantasy en behoorlijk grove komedie. Jay en Silent Bob lopen uiteraard ook rond, want het blijft een Kevin Smith-film. Voor deze lijst verdient Dogma vooral bonuspunten omdat ‘thuis’ eindelijk eens iets compleet anders betekent. Loki hoeft niet terug naar Boston, een ruimteschip of de aarde. Hij wil letterlijk naar de hemel. Zelfs als onsterfelijke engel weet Matt Damon dus ergens te stranden. Dat begint inmiddels verdacht veel op een talent te lijken.

4. The Martian (2015)

Daar is ‘ie dan: de film die waarschijnlijk als eerste in je hoofd verschijnt bij de woorden ‘Matt Damon moet naar huis’. In The Martian speelt Damon astronaut Mark Watney. Tijdens een missie op Mars gaat alles mis. Zijn collega’s denken dat hij dood is en vertrekken zonder hem. Dat is al vervelend genoeg, maar Watney blijkt helemaal niet dood. Hij wordt wakker op een planeet waar geen supermarkt, ziekenhuis, buurman of Uber beschikbaar is. Naar buiten gaan vereist een ruimtepak en zijn enige realistische ontsnappingsroute bevindt zich miljoenen kilometers verderop.

Gelukkig heeft Watney één groot voordeel: hij is ontzettend slim. Ridley Scott maakt van zijn overlevingsstrijd bovendien geen loodzware martelgang. The Martian is juist grappig, energiek en verrassend optimistisch. Watney verbouwt aardappelen, lost technische problemen op en weigert zich neer te leggen bij het nogal overtuigende argument van Mars dat mensen daar eigenlijk niet thuishoren. Damon draagt grote delen van de film alleen en heeft precies genoeg charme om zelfs scènes waarin één man tegen apparatuur praat vermakelijk te houden. Ondertussen probeert de halve aarde hem terug te halen. Matt Damon redden was zelden zo ingewikkeld, en vermoedelijk ook zelden zo duur.

3. Saving Private Ryan (1998)

Lang voordat NASA Matt Damon van Mars moest plukken, kreeg het Amerikaanse leger min of meer dezelfde opdracht. In Saving Private Ryan speelt Damon James Francis Ryan, een Amerikaanse soldaat wiens drie broers tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. De legerleiding besluit dat Ryan naar huis moet voordat ook de vierde zoon van het gezin sneuvelt. Kapitein John Miller, gespeeld door Tom Hanks, krijgt daarom de opdracht hem op te sporen. Dat klinkt overzichtelijk, alleen bevindt Ryan zich ergens in door oorlog verscheurd Frankrijk. Veel succes ermee.

Lees meer: 5 redenen waarom je The Odyssey absoluut in de bioscoop moet zien

Steven Spielberg gebruikt die zoektocht als basis voor een van de indrukwekkendste oorlogsfilms ooit gemaakt. De beroemde opening tijdens D-Day is nog altijd verpletterend, waarna de film langzaam verandert in een gevaarlijke tocht waarbij één vraag steeds zwaarder boven de groep hangt: hoeveel levens mag het kosten om één man te redden? Damon verschijnt pas relatief laat, maar zijn personage hangt vanaf het begin boven het verhaal. Het mooiste is misschien nog wel dat Ryan zelf helemaal niet enthousiast reageert wanneer zijn redders eindelijk arriveren. Hij wil zijn kameraden niet verlaten. Tom Hanks trekt dus half Frankrijk door om Matt Damon thuis te brengen, waarna Damon in feite zegt dat het niet hoeft. Je moet maar durven.

2. Interstellar (2014)

Matt Damon op een verre planeet, helemaal alleen en wachtend tot iemand hem komt halen. Waar hebben we dat eerder gehoord? Het aardige is dat Interstellar een jaar vóór The Martian verscheen. Christopher Nolan was dus eerder bij de interplanetaire Matt Damon-reddingsoperatie. Damon speelt Dr. Mann, een astronaut die naar een verre wereld is gestuurd om te onderzoeken of mensen daar kunnen overleven. Hij verschijnt pas laat in de film en bij de oorspronkelijke release was zijn aanwezigheid zelfs een aardige verrassing.

Wie Interstellar nog niet heeft gezien, kan beter niet te veel over Mann weten. Laten we het erop houden dat jarenlange totale isolatie niet bepaald bevorderlijk is geweest voor zijn mentale toestand. Precies daarin zit het interessante verschil met The Martian. Mark Watney blijft onder extreme omstandigheden grappig, rationeel en vindingrijk. Mann laat zien wat er gebeurt wanneer angst het wint. Hij wil zo graag weg van zijn planeet dat zijn morele kompas behoorlijk begint te tollen. Het bekende Matt Damon-probleem wordt daardoor slim omgedraaid. Ja, hij zit opnieuw vast. Ja, hij wil opnieuw naar huis. Alleen vraag je je ditmaal af of de anderen hem niet beter hadden kunnen laten zitten.

1. The Odyssey (2026)

En toen dacht iemand in Hollywood blijkbaar: weet je wat, we stoppen gewoon met subtiel doen. Als Matt Damon dan zo graag naar huis probeert te komen, kunnen we hem net zo goed Odysseus laten spelen. The Odyssey is tenslotte een van de beroemdste thuiskomstverhalen ooit verteld. Odysseus heeft meegevochten in de Trojaanse Oorlog en wil daarna terug naar Ithaka, waar zijn vrouw Penelope, zijn zoon Telemachus en zijn koninkrijk op hem wachten. In theorie is het simpel: boot pakken, naar huis varen, klaar. In de praktijk duurt zijn terugreis jaren.

Onderweg krijgt Odysseus te maken met goden, monsters, verleidingen en andere obstakels die duidelijk niet willen dat hij op tijd voor het avondeten thuiskomt. Voor Damon voelt de rol bijna voorbestemd. Hij heeft inmiddels een flink deel van zijn carrière geoefend voor dit moment. Gestrand op Mars? Check. Achtergebleven tijdens een oorlog? Check. Vast op een verre planeet? Natuurlijk. Verbannen uit de hemel? Ook dat nog.

Met Odysseus krijgt Damon eindelijk de opperbaas van alle ‘ik wil naar huis’-rollen te pakken. Dit is geen personage dat toevallig verkeerd is afgeslagen of door zijn collega’s op de verkeerde planeet is achtergelaten. Zijn complete legende draait om de vraag of hij ooit zijn thuis terugziet. Geen enkele film past daarom beter op nummer één. Na al die reddingsoperaties voelt The Odyssey bijna alsof Damons complete carrière hier stiekem naartoe heeft gewerkt.