Het gebeurde vrijdag 6 november op een bouwterrein aan de Plimsollweg in Amsterdam-Sloterdijk. Actievoerders van onder meer Geef Tegengas en Fossielvrij NL protesteerden tegen een nieuw datacenter voor Microsoft. Een groep drong het terrein binnen, klom op een bouwkraan en hing protestspandoeken op. De politie besloot het terrein te ontruimen.
Uiteindelijk werden meer dan 200 demonstranten opgepakt. Volgens de NOS zijn zij een dag later allemaal weer vrijgelaten. De eigenaar van het terrein deed aangifte van onder meer huisvredebreuk en vernieling.
De protesten gingen niet alleen over het klimaat. Ook de groeiende macht van Amerikaanse technologiebedrijven, het gebruik van AI en de banden van Microsoft met het Israëlische leger speelden een grote rol. Maar waarom maakt juist dit datacenter zoveel los?
Een miljard euro voor drie gigantische datatorens
Om te beginnen is het project bepaald geen bescheiden serverruimte. In het Westelijk Havengebied verrijzen drie torens van maar liefst 85 meter hoog. De Britse ontwikkelaar Pure Data Centres investeert volgens zijn eigen gegevens meer dan 1 miljard euro in het complex. Microsoft gaat alle capaciteit huren.
De enorme gebouwen moeten straks genoeg rekenkracht bieden voor clouddiensten en zware digitale toepassingen, waaronder AI. Maar die rekenkracht heeft een prijs.
Volgens officiële cijfers van de provincie Noord-Holland wordt het jaarlijkse elektriciteitsverbruik geschat op maar liefst 807 miljoen kilowattuur. Dat is ruwweg vergelijkbaar met het stroomverbruik van meer dan 300.000 gemiddelde Nederlandse huishoudens.
En dan is er nog het water. Dezelfde provinciale documenten vermelden dat het complex naar verwachting jaarlijks ongeveer 420.000 kubieke meter industrieel water nodig heeft voor de koeling van de servers en noodstroomvoorzieningen. Dat is 420 miljoen liter water, vooral nodig tijdens warme zomerdagen.
Het datacenter krijgt bovendien een elektriciteitsaansluiting van 99 megawatt. Dat is een gigantisch vermogen, juist in een regio waar het stroomnet al zwaar onder druk staat.
Lees ook: Je smart-tv ziet er beter uit en voelt sneller als je deze functie uitschakelt
Waarom kan Microsoft wel stroom krijgen en anderen niet?
Daar zit misschien wel het meest omstreden onderdeel van het verhaal. Terwijl bedrijven wachten op een nieuwe elektriciteitsaansluiting en het overvolle stroomnet de woningbouw belemmert, gaat dit enorme datacenter gewoon door.
Hoe kan dat? Het antwoord is opmerkelijk simpel: het project was er eerder bij.
Volgens antwoorden van het kabinet op Kamervragen had het datacenter al transportcapaciteit vastgelegd voordat de grote problemen op het stroomnet tot een wachtlijst leidden. Die bestaande rechten kan de overheid niet zomaar afpakken.
Dat betekent overigens niet dat Microsoft persoonlijk verantwoordelijk is voor alle woningen die door netcongestie vertraging oplopen. Maar het project laat wel zien hoe lastig het inmiddels is om schaarse stroomcapaciteit opnieuw te verdelen.
En er speelt nóg iets. Nederland stelde in 2022 strengere regels op voor zogenaamde hyperscale-datacenters: enorme servercomplexen die veel grond en elektriciteit nodig hebben. Het Amsterdamse project valt buiten die regels, onder meer doordat de drie torens relatief weinig grondoppervlak innemen. Bovendien werd de eerste bouwvergunning al in 2020 afgegeven. Technologie-expert Danny Mekic legt bij EenVandaag uit dat dergelijke constructies ervoor zorgen dat grote projecten ondanks aangescherpte regels toch doorgaan. Zijn verklaring: er staat simpelweg enorm veel geld op het spel.
Big Tech verdient, maar wie betaalt de rekening?
Volgens de demonstranten profiteren vooral grote Amerikaanse techbedrijven van de groeiende vraag naar AI. Nederlandse burgers en bedrijven krijgen ondertussen te maken met de maatschappelijke gevolgen: meer vraag naar elektriciteit, extra druk op het stroomnet en beslag op schaarse ruimte en water.
EenVandaag wijst daarbij op een andere opvallende kwestie. Volgens Mekic betalen datacenters als grootverbruikers voor hun stroomafname van het net naar verhouding veel minder dan Nederlandse huishoudens. Hij pleit ervoor om de maatschappelijke kosten van het energieverbruik nadrukkelijker bij grote afnemers neer te leggen.
Datacenters zijn in Nederland inmiddels een belangrijke stroomverbruiker. Uit CBS-cijfers blijkt dat circa 200 datacenters in 2024 samen 5,1 miljard kilowattuur elektriciteit afnamen. Dat was 4,6 procent van het totale Nederlandse elektriciteitsverbruik.
De bouw van het nieuwe Microsoft-complex levert volgens Pure Data Centres meer dan 1000 banen op tijdens de ontwikkeling. Maar zodra het eenmaal operationeel is, blijven er naar verwachting slechts ongeveer 80 vaste arbeidsplaatsen over.
De vraag van critici is dan ook of die economische opbrengst opweegt tegen het enorme beslag op energie en andere voorzieningen.
Lees ook: Hoe lang duurt het om GTA VI te downloaden in Nederland?
Ook de oorlog in Gaza speelt een rol
Het protest draaide niet uitsluitend om elektriciteit en geld. Een deel van de actievoerders richtte zijn woede op de samenwerking tussen Microsoft en het Israëlische leger. Volgens hen worden technologie en clouddiensten van het bedrijf gebruikt voor militaire operaties en surveillance van Palestijnen.
Die zorgen komen niet volledig uit de lucht vallen. In 2025 onthulde The Guardian dat een Israëlische militaire inlichtingeneenheid Microsofts cloudplatform Azure had gebruikt voor de opslag van grootschalig onderschepte telefoongesprekken van Palestijnen. Na onderzoek besloot Microsoft zelf bepaalde cloud- en AI-diensten aan die militaire eenheid stop te zetten. Het bedrijf verklaarde niet te willen dat zijn technologie wordt gebruikt voor massasurveillance van burgers.
Dat maakt de zorgen van demonstranten begrijpelijker, maar het is niet aangetoond dat het nieuwe datacenter in Amsterdam voor dergelijke activiteiten zal worden gebruikt. De Nederlandse overheid zegt niet te weten welke concrete toepassingen Microsoft op deze locatie wil onderbrengen.
Zonder datacenters kunnen we ook niet
Er is ook een andere kant aan het verhaal. Zonder datacenters zouden veel dagelijkse digitale diensten simpelweg niet functioneren. Denk aan internetbankieren, ziekenhuizen, webwinkels, videostreaming, onderwijs en natuurlijk AI.
Branchevereniging Dutch Data Center Association benadrukt tegenover EenVandaag dat datacenters een cruciale rol vervullen in de Nederlandse samenleving. De sector veroordeelt bovendien de gewelddadige bezetting van het bouwterrein. Ook Microsoft zegt het recht op vreedzaam protest te respecteren, maar acties die mensen in gevaar brengen of de wet overtreden af te keuren.
De controverse beperkt zich inmiddels niet tot Amsterdam. De actie was onderdeel van de internationale campagne Stop Dirty Data Centres. In verschillende Europese landen wordt geprotesteerd tegen de snelle bouw van nieuwe AI-datacenters. Activisten willen dat overheden voorlopig op de rem trappen totdat duidelijker is wat de maatschappelijke en milieugevolgen zijn.
En daarmee komt de discussie uiteindelijk terug bij een ongemakkelijke vraag. We willen allemaal snellere digitale diensten, steeds slimmere AI en onbeperkte toegang tot de cloud. Maar wat als die digitale vooruitgang zoveel elektriciteit en water opslokt dat andere maatschappelijke behoeften in de knel komen?
Lees ook: Van voetbalmiddag tot game- en filmavond: dit is dé tv die alles aankan
