Direct naar content
Geek Culture

James Webb ontdekt ‘verboden’ licht dat zelfs in een laboratorium nooit is gezien

Carlo van Remortel
Carlo van Remortel 3 min. leestijd
Voeg ons toe als voorkeursbron
Een foto van de ruimte gemaakt door de James Webb-ruimtetelescoop
Beeld: NASA's James Webb Space Telescope

Veertig jaar lang zochten wetenschappers naar een lichtsignaal dat volgens de natuurkunde eigenlijk niet zou mogen bestaan. Zelfs in laboratoria kregen onderzoekers het niet te pakken. Maar de James Webb-ruimtetelescoop heeft het onmogelijke nu voor elkaar gekregen. Duizenden lichtjaren van de aarde blijkt een piepklein molecuul een bijzonder geheim te verbergen. Dat kan ons verrassend veel vertellen over het ontstaan van sterren en misschien zelfs de bouwstenen van het leven.

De hoofdrol in deze ontdekking is weggelegd voor het trihydrogen-kation (H₃⁺). Die ingewikkelde naam hoort bij een opvallend eenvoudig molecuul. Het bestaat uit drie waterstofkernen die samen slechts twee elektronen delen. Laat je niet misleiden door dat bescheiden formaat. H₃⁺ is een van de belangrijkste moleculen in het heelal. Het speelt een sleutelrol bij chemische reacties in enorme gaswolken tussen de sterren. Zonder dit molecuul zou de vorming van veel complexe organische stoffen een stuk lastiger verlopen.

Niet voor niets noemen wetenschappers H₃⁺ ook wel ‘het molecuul dat het heelal heeft gemaakt’. Astronomen kennen het molecuul al langer. Het komt voor in interstellaire wolken en helpt zelfs mee aan het spectaculaire poollicht van Jupiter. Maar één bijzonder trucje wist het al die tijd verborgen te houden.

Licht dat niet mag bestaan

In 1986 voorspelden natuurkundigen Fu-Shih Pan en Takeshi Oka iets merkwaardigs. Volgens hun berekeningen moest H₃⁺ tijdens het draaien een piepkleine hoeveelheid licht kunnen uitzenden. Daar zat alleen een probleem aan. Volgens de gebruikelijke natuurkundige regels zou dat helemaal niet moeten kunnen.

De drie waterstofkernen vormen namelijk een perfecte driehoek. Hierdoor blijft de elektrische lading netjes verdeeld. Bij normale moleculen kan een veranderende ladingsverdeling tijdens het draaien straling veroorzaken. Bij H₃⁺ ontbreekt dat effect vrijwel volledig.

Maar Pan en Oka ontdekten een achterdeurtje in de natuurkunde. Tijdens het draaien vervormt het molecuul namelijk een minuscuul beetje. Daardoor ontstaat heel even een kleine elektrische onbalans, en precies daardoor kan het toch straling uitzenden. Wetenschappers spreken van ‘verboden’ straling. Niet omdat de natuurwetten worden overtreden, maar omdat zulke overgangen volgens de normale regels niet zijn toegestaan. Het licht is alleen zo ontzettend zwak dat niemand het ooit had waargenomen. Zelfs niet onder gecontroleerde omstandigheden in een laboratorium.

Een wolk in de ruimte, vastgelegd door de James Webb telescoop
NASA’s James Webb Space Telescope

James Webb kraakt de code

De doorbraak kwam dankzij een onderzoeksteam onder leiding van David Neufeld van Johns Hopkins University. De astronomen onderzochten metingen van de James Webb-ruimtetelescoop van Herbig-Haro 168, kortweg HH 168. Dat is een turbulent gebied waar een jonge ster flink tekeergaat.

Pasgeboren sterren gedragen zich namelijk niet bepaald rustig. Terwijl ze materiaal uit hun omgeving aantrekken, slingeren ze ook enorme hoeveelheden gas de ruimte in. Die gasstromen bereiken snelheden van honderden kilometers per seconde. Wanneer ze op omliggende gaswolken botsen, ontstaan krachtige schokgolven die het gas tot duizenden graden verhitten. Een kosmische chaos dus, maar wel eentje die voor astronomen bijzonder interessant is.

Lees meer: Mysterieuze UFO met bewegende tentakels gespot boven Alaska en niemand weet wat het is

Tussen al het infrarode licht uit HH 168 ontdekten de onderzoekers iets wat niemand eerder had gezien: 26 afzonderlijke lichtsignalen die precies overeenkwamen met de voorspellingen uit 1986. Het sterkste signaal bereikte zelfs een statistische betrouwbaarheid van 72 sigma. De kans dat het om een toevallige meetfout gaat, is daarmee praktisch nihil. Na veertig jaar zoeken was het ‘verboden’ licht eindelijk gevonden.

Een nieuw venster op het heelal

De ontdekking is meer dan een mooie bevestiging van een veertig jaar oude voorspelling. Astronomen krijgen er een nieuw hulpmiddel bij om de extreme omstandigheden rond jonge sterren te onderzoeken. Het mysterieuze molecuul kan bovendien meer duidelijkheid geven over de chemische processen die eenvoudige waterstof omzetten in steeds complexere stoffen.

Pan en Oka hadden het in 1986 dus al bij het juiste eind. Het heelal hield zich keurig aan hun berekeningen. Alleen onze apparatuur liep nog veertig jaar achter.

Lees meer:

Voeg ons toe als voorkeursbron
Carlo van Remortel

Carlo van Remortel

Contributing editor Gewoonvoorhem.nl

Na jaren actief te zijn geweest in de politiek groeide bij Carlo van Remortel de behoefte aan luchtigheid. Die vond hij in zijn passie voor films, series en games. Zowel voor zijn eigen site The Nerd Shepherd als internationale filmsites houdt hij alles op streaming scherp in de gaten. Diezelfde drive zet hij voort bij Gewoonvoorhem, waar hij schrijft over films, series, gadgets en alles wat je als man écht niet wilt missen.

Alle artikelen van Carlo van Remortel
Advertentie